Wypalenie zawodowe, tzw. BurnOut, dotyka coraz wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie. Bez wzgl\u0119du na wiek, rodzaj zatrudnienia czy nawet sam „fach” lub wykonywany zaw\u00f3d, wypalenie zawodowe mo\u017ce wej\u015b\u0107 w nasze \u017cycie jako kr\u00f3tki epizod b\u0105d\u017a ca\u0142kowicie sparali\u017cowa\u0107 nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 do dalszego funkcjonowania. Czym jest wypalenie zawodowe? Jakie s\u0105 jego przyczyny? Co robi\u0107, aby unikn\u0105\u0107 BurnOut oraz jak radzi\u0107 sobie w sytuacji, gdy wypalenie ju\u017c nas dotkn\u0119\u0142o?<\/p>\n\n\n\n
Syndrom BurnOut, szerzej znany jako wypalenie zawodowe, to stan, w kt\u00f3rym osoba pracuj\u0105ca przez d\u0142u\u017cszy – odg\u00f3rnie nieokre\u015blony – okres czasu do\u015bwiadcza przem\u0119czenia, zniech\u0119cenia i niezadowolenia z wykonywanych przez siebie obowi\u0105zk\u00f3w. Tak, jest to do\u015b\u0107 og\u00f3lne stwierdzenie, jednak – o czym za chwil\u0119 – objaw\u00f3w wskazuj\u0105cych na mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u015bwiadczania wypalenia zawodowego jest wiele.<\/p>\n\n\n\n
Definicji wypalenia zawodowego mo\u017cemy doszukiwa\u0107 si\u0119 w opracowaniach wielu badaczy, jednak do\u015b\u0107 zwi\u0119z\u0142\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 w swym opracowaniu dr Magdalena Kraczla z Wy\u017cszej Szko\u0142y Biznesu w D\u0105browie G\u00f3rniczej, kt\u00f3ra to brzmi:<\/p>\n\n\n\n
\nWypalenie zawodowe to: psychologiczny zesp\u00f3\u0142 wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obni\u017conego poczucia dokona\u0144 osobistych.<\/p>\ndr Magdalena Kraczla<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Kraczla wskazuje, \u017ce zachodz\u0105 tu bowiem trzy komponenty – wyczerpanie emocjonalne, depersonalizacja oraz obni\u017cone poczucie dokona\u0144 osobistych -, kt\u00f3re stanowi\u0105 o pojawieniu si\u0119 wypalenia zawodowego i one tez mog\u0105 odr\u00f3\u017cni\u0107 BurnOut od innych stan\u00f3w psychologicznych.<\/p>\n\n\n\n
Kogo dotyka wypalenie zawodowe?<\/h2>\n\n\n\n
Wg autor\u00f3w ksi\u0105\u017cki „Wypalenie zawodowe: przyczyny i zapobieganie<\/a>” BurnOut najcz\u0119\u015bciej dotyka os\u00f3b pracuj\u0105cych w zawodach wymagaj\u0105cych intensywnych kontakt\u00f3w z lud\u017ami, jak np. policjant\u00f3w, nauczycieli, piel\u0119gniarek czy pracownik\u00f3w spo\u0142ecznych. Nie oznacza to jednak, \u017ce nie mo\u017ce przydarzy\u0107 si\u0119 tak\u017ce pracownikom niemaj\u0105cym bezpo\u015brednich relacji z klientami czy pacjentami.<\/p>\n\n\n\n
Na wypalenie zawodowe uskar\u017ca si\u0119 bowiem gros pracownik\u00f3w biurowych, pracownik\u00f3w fizycznych, specjalist\u00f3w, ekspert\u00f3w czy nawet kadry zarz\u0105dzaj\u0105cej du\u017cych korporacji, kt\u00f3rzy do\u015b\u0107 cz\u0119sto podkre\u015blaj\u0105, \u017ce po pewnym czasie praca<\/a> przesta\u0142a dam im t\u0119 satysfakcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 odczuwali wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe dotyka ju\u017c 2\/3 Polak\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
Z przygotowanych na zlecenie Nationale-Nederlanden bada\u0144 wynika, \u017ce wypalenie zawodowe w 2021 roku zg\u0142asza\u0142o ju\u017c oko\u0142o dw\u00f3ch trzecich polskich pracownik\u00f3w. Tylko na przestrzeni jednego roku osoby – z r\u00f3\u017cnych grup zawodowych – uskar\u017ca\u0142y si\u0119 m.in. na brak motywacji, przewlek\u0142e zm\u0119czenie oraz niech\u0119\u0107 do wykonywania swojej pracy.<\/p>\n\n\n\n
Raport „Dobrostan psychiczny w pracy” wskaza\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce z ka\u017cdym rokiem wypalenie zawodowe dotyka coraz wi\u0119cej os\u00f3b m\u0142odych. Jeszcze do niedawna syndrom BurnOut przypisywa\u0142o si\u0119 bowiem g\u0142\u00f3wnie do os\u00f3b z d\u0142ugim sta\u017cem pracy.<\/p>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe – przyczyny<\/h2>\n\n\n\n
Zdaniem C. Maslach oraz M.P. Leiter, badaczek syndromu Burnout, g\u0142\u00f3wne przyczyny wypalenia zawodowego to:<\/p>\n\n\n\n
\n
- nadmierne obci\u0105\u017cenie prac\u0105 (za du\u017co przydzielonych zada\u0144, przem\u0119czenie, du\u017ca dyspozycyjno\u015b\u0107, presja czasu, etc.);<\/li>\n\n\n\n
- brak poczucia kontroli (nieskuteczne przyw\u00f3dztwo, niemo\u017cno\u015b\u0107 brania udzia\u0142u w podejmowanych przez firm\u0119 decyzjach);<\/li>\n\n\n\n
- poczucie niedocenienia i brak satysfakcji z pracy (np. niskie wynagrodzenie, niedocenianie przez prze\u0142o\u017conych);<\/li>\n\n\n\n
- problemy mi\u0119dzyludzkie w miejscu pracy w zakresie komunikacji i uzyskiwania wsparcia;<\/li>\n\n\n\n
- poczucie niesprawiedliwo\u015bci \/ nier\u00f3wnego traktowania pracownik\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy osobistymi warto\u015bciami i warto\u015bciami organizacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Objawy wypalenia zawodowego<\/span><\/h2>\n\n\n\n
Objawy wypalenia zawodowego naukowcy podzielili w ostatnim czasie na trzy g\u0142\u00f3wne kategorie: objawy fizyczne<\/strong> (os\u0142abienie, przewlek\u0142e zm\u0119czenie, b\u00f3le plec\u00f3w, etc.), psychiczne<\/strong> (cynizm, agresja, negatywne nastawienie) i emocjonalne<\/strong> (poczucie osamotnienia, beznadziei, rozczarowania).<\/p>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe – objawy fizyczne:<\/h3>\n\n\n\n
\n
- os\u0142abienie<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e zm\u0119czenie<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia snu<\/li>\n\n\n\n
- koszmary senne<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e b\u00f3le plec\u00f3w<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia apetytu<\/li>\n\n\n\n
- brak energii<\/li>\n\n\n\n
- zmiana nawyk\u00f3w \u017cywieniowych<\/li>\n\n\n\n
- brak apetytu lub nadmierny apetyt<\/li>\n\n\n\n
- brak motywacji<\/li>\n\n\n\n
- napi\u0119cie mi\u0119\u015bni szyi, ramion i karku<\/li>\n\n\n\n
- brak energii<\/li>\n\n\n\n
- zwi\u0119kszona poda\u017c lek\u00f3w i substancji psychoaktywnych (alkohol, etc.)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe – objawy psychiczne:<\/h3>\n\n\n\n
\n
- utrata szacunku do siebie<\/li>\n\n\n\n
- poczucie ni\u017cszo\u015bci<\/li>\n\n\n\n
- negatywne nastawienie do \u017cycia<\/li>\n\n\n\n
- negatywne nastawienie do siebie<\/li>\n\n\n\n
- cynizm, agresja<\/li>\n\n\n\n
- lekcewa\u017cenie problem\u00f3w w\u0142asnych i innych os\u00f3b<\/li>\n\n\n\n
- negatywne podej\u015bcie do pracy<\/li>\n\n\n\n
- zerwanie kontakt\u00f3w z innymi lud\u017ami<\/li>\n\n\n\n
- poczucie nieudolno\u015bci<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Warto w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wymienionych powy\u017cej objaw\u00f3w wypalenia zawodowego jest jednocze\u015bnie tak\u017ce przykrym skutkiem syndromu BurnOut, czego najlepszym przyk\u0142adem jest cho\u0107by napi\u0119cie mi\u0119\u015bni, zaburzenia snu czy nadu\u017cywanie alkoholu i lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe – objawy emocjonalne:<\/h3>\n\n\n\n
\n
- depersonalizacja<\/li>\n\n\n\n
- poczucie osamotnienia<\/li>\n\n\n\n
- poczucie bezradno\u015bci<\/li>\n\n\n\n
- poczucie braku nadziei<\/li>\n\n\n\n
- poczucie braku perspektyw<\/li>\n\n\n\n
- poczucie rozczarowania<\/li>\n\n\n\n
- poczucie wewn\u0119trznej pustki<\/li>\n\n\n\n
- poczucie rozpaczy<\/li>\n\n\n\n
- poczucie zniech\u0119cenia<\/li>\n\n\n\n
- problemy z kontrol\u0105 emocji<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Etapy wypalenia zawodowego<\/h2>\n\n\n\n
Mimo \u017ce wielu badaczy pochylaj\u0105cych si\u0119 nad syndromem BurnOut jest w stanie rozbi\u0107 wypalenie zawodowe nawet na kilkana\u015bcie etap\u00f3w, to jako trzy g\u0142\u00f3wne mo\u017cna wymieni\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n
- Uczucie silnego przem\u0119czenia emocjonalnego<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- Depersonalizacja i cynizm<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- Obni\u017cenie samooceny i spadek wiary we w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Jak radzi\u0107 sobie z wypaleniem zawodowym?<\/h2>\n\n\n\n
Tak jak wypalenie zawodowe nie nast\u0119puje w ci\u0105gu chwili, tak wyj\u015bcie z niego, a wi\u0119c powr\u00f3t do aktywno\u015bci zawodowej, kt\u00f3ra b\u0119dzie dawa\u0142a nam zadowolenie i spe\u0142nienie jest procesem wymagaj\u0105cym czasu.<\/p>\n\n\n\n
Gdy ju\u017c poprawnie zdiagnozujemy u siebie wypalenie zawodowe i nazwiemy rzeczy po imieniu, musimy pami\u0119ta\u0107, aby w pierwszej kolejno\u015bci zadba\u0107 o odpowiedni wypoczynek. Dobrym rozwi\u0105zaniem b\u0119dzie skorzystanie z zaleg\u0142ego urlopu lub wykorzystanie najbli\u017cszej mo\u017cliwej okazji, aby oderwa\u0107 si\u0119 od „\u017ar\u00f3d\u0142a problemu”.<\/p>\n\n\n\n
Nazwanie i zrozumienie syndromu BurnOut, a tak\u017ce kilku-, kilkunastodniowy wypoczynek pomog\u0105 spojrze\u0107 na nasze po\u0142o\u017cenie z szerszej perspektywy i nabra\u0107 dystansu – niezb\u0119dnego do stworzenia planu dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n
Aby skutecznie poradzi\u0107 sobie z wypaleniem zawodowym w d\u0142u\u017cszej perspektywie czasu, niezb\u0119dne jest:<\/p>\n\n\n\n
\n
- Zachowanie r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy prac\u0105 zawodow\u0105 a \u017cyciem osobistym (work-life balance);<\/li>\n\n\n\n
- po\u015bwi\u0119canie czasu rozrywce, przyjemno\u015bciom i pasjom;<\/li>\n\n\n\n
- odpowiednia ilo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 snu;<\/li>\n\n\n\n
- zdrowe i systematyczne od\u017cywianie;<\/li>\n\n\n\n
- odpowiednia ilo\u015b\u0107 aktywno\u015bci fizycznej, kt\u00f3ra pomo\u017ce dotleni\u0107 organizm i pozby\u0107 si\u0119 drzemi\u0105cych w nas emocji;<\/li>\n\n\n\n
- wyznaczanie realistycznych<\/strong> cel\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- doskonalenie zawodowe, dzi\u0119ki kt\u00f3remu zwi\u0119kszymy poczucie w\u0142asnej warto\u015bci;<\/li>\n\n\n\n
- asertywno\u015b\u0107, dzi\u0119ki kt\u00f3rej nauczymy si\u0119 m\u00f3wi\u0107 „Nie” kolejnym nadgodzinom czy nowym obowi\u0105zkom „tylko na chwil\u0119”.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Czy wypalenie zawodowe jest chorob\u0105?<\/h2>\n\n\n\n
Nie, wypalenie zawodowe nie jest uznawane za chorob\u0119.<\/strong> Mimo \u017ce BurnOut znalaz\u0142 si\u0119 w Mi\u0119dzynarodowej Klasyfikacji Chor\u00f3b i Problem\u00f3w Zdrowotnych ICD-11<\/a> prowadzonej przez \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia (WHO), to mowa w niej wy\u0142\u0105cznie o „zjawisku zawodowym”, a nie jednostce chorobowej.<\/p>\n\n\n\n
Co istotne, WHO na \u0142amach swojego portalu informuje jednocze\u015bnie, \u017ce o wypaleniu zawodowym mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 wy\u0142\u0105cznie w aspekcie samej pracy zawodowej – mimo, i\u017c objawy wypalenia bywaj\u0105 niezwykle zbli\u017cone do depresji. O skutecznym leczeniu BurnOut mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 zatem dopiero po trafionej diagnozie.<\/p>\n\n\n\n
Wypalenie zawodowe – zwolnienie (L4)<\/h2>\n\n\n\n
Jak wspomnieli\u015bmy wcze\u015bniej, od 2022 roku \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) uwzgl\u0119dnia wypalenie zawodowe w Mi\u0119dzynarodowej Klasyfikacji Chor\u00f3b (ICD-11), co oznacza, \u017ce mo\u017ce by\u0107 ono diagnozowane jako stan wymagaj\u0105cy uwagi medycznej. W Polsce jednak nie jest traktowane jako osobna jednostka chorobowa, ale mo\u017ce by\u0107 powi\u0105zane z innymi schorzeniami, takimi jak depresja<\/a> czy zaburzenia l\u0119kowe<\/a>. W takich przypadkach lekarz mo\u017ce wystawi\u0107 zwolnienie lekarskie (L4).<\/p>\n\n\n\n
Zwolnienie to nie jest wystawiane bezpo\u015brednio pod k\u0105tem wypalenia zawodowego, ale pod kodami odnosz\u0105cymi si\u0119 do zaburze\u0144 zdrowia psychicznego, na przyk\u0142ad depresji (kod F32) czy reakcji na stres (kod F43.0). Kod Z73.0, kt\u00f3ry mi\u0119dzynarodowo oznacza wypalenie zawodowe, rzadko jest stosowany w Polsce, poniewa\u017c nie zawsze uprawnia do zwolnienia lekarskiego w systemie ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n
Lekarz, diagnozuj\u0105c stan pacjenta, mo\u017ce zaleci\u0107 odpoczynek i regeneracj\u0119, co jest pierwszym krokiem w leczeniu wypalenia zawodowego. D\u0142ugotrwa\u0142y stres i jego skutki cz\u0119sto wymagaj\u0105 terapii psychologicznej, a w powa\u017cniejszych przypadkach farmakoterapii. Zwolnienie lekarskie daje czas na powr\u00f3t do r\u00f3wnowagi i unikni\u0119cie powa\u017cniejszych konsekwencji zdrowotnych.<\/p>\n\n\n\n
Pracodawca, zgodnie z polskim prawem, nie ma wgl\u0105du w dok\u0142adny kod choroby wpisanej na L4, a jedynie widzi informacj\u0119 o niezdolno\u015bci pracownika do pracy. Zwolnienie lekarskie jest r\u00f3wnie\u017c form\u0105 ochrony przed wypowiedzeniem umowy o prac\u0119, co umo\u017cliwia spokojn\u0105 rekonwalescencj\u0119. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wypalenie zawodowe wymaga tak\u017ce d\u0142ugoterminowych dzia\u0142a\u0144, takich jak zmiana stylu \u017cycia, poprawa warunk\u00f3w pracy czy w skrajnych przypadkach rozwa\u017cenie zmiany zawodowej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wypalenie zawodowe, tzw. BurnOut, dotyka coraz wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie. Bez wzgl\u0119du na wiek, rodzaj zatrudnienia…","protected":false},"author":1,"featured_media":13234,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"csco_display_header_overlay":false,"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0,"wds_primary_category":0,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-13233","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-career","cs-entry","cs-video-wrap"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13233"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13233\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/moneywire.pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}